ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਦੇ ਸਿਰਕੱਢ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਰਾਣਾ ਇਹਸਾਨ ਅਲੀ ਖ਼ਾਂਹ ਨਾਲ਼ ਹੋਈ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੀ ਪੰਛੀ-ਝਾਤ :
?- ‘‘ਰਾਣਾ ਜੀ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲੇ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਰੇ ਸਾਡੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਓਂਗੇ ?’’
0- ‘‘ਮੈਂ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗੁਜਰਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਚ ਜੰਮਿਆ-ਪਲਿਆ ਵਾਂ। ਪਿਉ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਣਾ ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਂਹ ਮਰਹੂਮ ਏਂ। 1947 ਈ. ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ ਇੱਧਰ ਆ ਕੇ ਆਬਾਦ ਹੋ ਗਏ। ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ-ਜਾਨ ਕੈਪਟਨ ਵਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਂਹ ਤੇ ਦਾਦਕੇ ਤਹਿਸੀਲ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਰਾਵਰ ਆਬਾਦ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਨਾਨਕੇ ਤੇ ਮਾਂ ਜੀ ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਬੀਬੀ ਕਾਠ ਗੜ੍ਹ (ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ) ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਉਥੋਂ ਆ ਕੇ ਗੁਜਰਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇ ਲਾਗਵੇਂ ਪਿੰਡ ਗਰਜਾਖ ਵਸੂੰ ਕੀਤੀ। ਮੌਜ਼ਾ ਚਣਕੋਏ ਕੋਲ ਧਾੜਵੀਆਂ ਨੇ ਧਾੜਾ ਮਾਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਚਾਚੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਦਾਦਾ-ਜਾਨ ਫ਼ੌਜੀ ਕੈਂਪ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲੱਭ ਗਏ। ਮੇਰਾ ਪਿਓ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮਿਲਾਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਮਾਂ ਜੀ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਨਾਲ ਕਾਠਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾ-ਹਫ਼ਾਜ਼ਤ ਗੁਜਰਾਂ ਵਾਲਾ ਆ ਗਏ। ਮੈਂ 1948 ਈ. ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਂ।’’
?- ‘‘ਰਾਣਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਿੰਨੀ ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ-ਕਿੱਥੋਂ ਕੀਤੀ?’’
0- ‘‘ਮੈਂ ਗੌਰਮਿੰਟ ਇਸਲਾਮੀਆ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਗੁਜਰਾਂ ਵਾਲਾ ਤੋਂ ਬੀ. ਏ, ਹੈਲੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਬੀ-ਕਾਮ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਤੋ (ਐਮ. ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਚਰ) ਕੀਤੀ।’’
?- ‘‘ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹੋ ?’’
0- ‘‘ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਕਿੰਡ ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਸ਼ੇਖ਼ ਮੁਜ਼ਫ਼ਰ ਦੇ ਫ਼ੌਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਛਪੇ ਮਜ਼ਮੂਨ ‘‘ਆਹ ਮੁਜ਼ਫ਼ਰ ’’ ਤੋਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਕਲਮ ਦੀ ਬੋਹਣੀ ਹੋਈ। ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਦਬੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਰਸਾਲੇ ਵਿਚ ਛਪਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਇੱਕਸਾਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਮੇਰੀਆਂ ਦੋ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬਾਂ,‘‘ਕਰਜ਼-ਏ-ਸ਼ਜਰ’’ ਤੇ ‘‘ਰਕਸ-ਏ-ਬਹਾਰ ’’ ਛਾਪੇ ਚੜ੍ਹੀਆਂ (ਛਪੀਆਂ) ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘‘ਟੋਟੇ ਵੰਗਾਂ ਦੇ ’’ , “‘‘ਮੇਰੇ ਅੱਖਰ ਮੇਰੇ ਸੂਰਜ” ’’, ‘‘ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਸ਼ਾਮ” ’’ ਅਤੇ ‘‘“ਨਜ਼ਰਾਂ ਕਿੱਥੇ ਠਹਿਰਦੀ”ਆਂ ’’ ਸੋਹਣੇ ਧਿਆਨ ਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਛਾਪੇ ਚੜ੍ਹੀਆਂ। ਬੜੇ ਟੀਸੀ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮਜ਼ਮੂਨ ਕਰਿਟੀਸਿਜ਼ਮ ਲਿਖੇ।’’
?- ‘‘ਰਾਣਾ ਜੀ, ਮਿਲੇ ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋਂਗੇ?’’
0- ‘‘ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਜੀ, ਪਹਿਲਾ ‘‘ਮਸਊਦ ਖੱਦਰਪੋਸ਼ ਐਵਾਰਡ’’ 1987 ਈ. ’ਚ ਮੈਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ‘‘ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਸ਼ਾਮ”’’ ਤੇ ‘‘ਨਜ਼ਰਾਂ ਕਿੱਥੇ ਠਹਿਰਦੀਆਂ’’ ਵੀ ਖੱਦਰਪੋਸ਼ ਦੀ ਇਨਾਮੀ ਕਿਤਾਬ ਮਿਥੀ ਗਈ। ਉਰਦੂ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਗੁਲਸ਼ਨ-ਏ-ਅਦਬ (ਰਾਬਿਆ ਬੀਬੀ) ਐਵਾਰਡ’’ ਤੇ ‘‘ਜਵਾਜ਼ ਜਾਫ਼ਰੀ ਐਵਾਰਡ’’ ਮੈਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਟੈਲੀਵਜ਼ਨ ਤੇ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਇੰਟਰਵਿਉ ’ਤੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਨਸ਼ਰ ਹੋਈ। ‘‘ਪਿਲਾਕ ਲਾਹੌਰ’’ ਦੇ ਮੰਚ ਤੋਂ ਵੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਮਿਲੀ। ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਰਜਿ: ਨੇ, “‘‘ਕਲਮਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਜ਼” ’’, ‘‘ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ’’ ਅਤੇ ‘‘ਰੰਗ-ਬਰੰਗੀਆਂ ਕਲਮਾਂ’’ ਵਿਚ ਮੇਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਛਾਪੇ ਚਾੜ੍ਹਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ੋਹਰਤ ਦਿੱਤੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲੇ ਮਹੀਨਾਵਾਰ, ‘‘“ਸਵੇਰ” ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ’’, ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਤ੍ਰਿੰਜਣ’’, ‘‘ਅਦਬ ਦੋਸਤ’’, ‘‘ਤਖਲੀਕ ਲਾਹੋਰ’’, ,‘‘ ਲੇਖ ਲਾਹੌਰ ’’, ‘‘ਉੁਰਦੂ ਮੁਅੱਲਾ ਲਾਹੌਰ ’’, ‘‘ਰਿਵਾਇਆਤ ਪਿੰਡੀ ’’ ਅਤੇ ‘‘ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ’’ ਆਦਿ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਵਰੇ੍ਹ ਇੱਕ-ਸਾਰ ਲਿਖਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੋਹਰਤ ਪਾਈ।’’
?- ‘‘ਰਾਣਾ ਜੀ ਜੇਕਰ ਪਾਕਿ-ਹਿੰਦ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਪਹੁੰਚੋਂਗੇ?’’
0- ‘‘ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਜੀ, ਪਾਕਿ-ਹਿੰਦ ਦਾ ਮੁਸ਼ਤਰਕਾ (ਸਾਂਝਾ ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ) ਹੋਵੇ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੱਦਾ ਆਵੇ, ਮੇਰੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੇ ਬੜੀ ਇੱਜ਼ਤ-ਮਾਣ ਜੋਗ ਦਾਵਤ ਹੋਵੇਗੀ।’’
?- ‘‘ਰਾਣਾ ਜੀ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ?’’
0- ‘‘ ਮੈਂ ਸਪੈਸ਼ਲ ਮੈਜਿੱਸਟਰੇਟ (ਆਨਰੇਰੀ) ਵੀ ਰਹਿ ਚੁਕਾ ਹਾਂ ਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀ ਆਰਬੇਟੇ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ।’’
ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ, ਰਾਣਾ ਇਹਸਾਨ ਅਲੀ ਖ਼ਾਂਹ ਜੀ। ਰ੍ਹੱਬ ਕਰੇ! ਹਿੰਦ-ਪਾਕਿ ਦੀਆਂ ਕਲਮਾਂ ਤੇ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਸੌੜੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਬਚੀਆਂ ਉਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਗਲ਼ੇ ਲੱਗਦੀਆਂ, ਗਲ਼ਵੱਕੜੀਆਂ ਪਾਂਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿਣ, ਤਾਂ ਕਿ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਾਡੀਆਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਸਕਣ! ਅਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਮੋਹ-ਪਿਆਰ ’ਚ ਗੜੁੱਚੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਚੜਦੀ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਖ਼ੈਰਾਂ ਮੰਗਦੀਆਂ ਰਹਿਣ! ਆਮੀਨ!
-ਪ੍ਰੀਤਮ ਲੁਧਿਆਣਵੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 9876428641